Omschrijving van het voorwerp: vlag gaaiboldersmaatschappij 'Willen is kunnen'

Afmetingen: 1380x1000 mm

Datering: ca.1940

Toestand: gift

Thema: verenigingen-bolders


Het lijkt erop dat het bolspel of bollen zo oud is als de mensheid. Reeds in de oudste tijden werd met stenen geworpen naar mikpunten, hetzij om het voorwerp te raken, hetzij om het dichtst bij een lijn of een punt te komen. In menige Engelse geschriften maakt men gewag van het feit dat het bolspel al bestond bij de Egyptenaren, in de oudheid. Vooral in de 19de en 20ste eeuw werd het zeer populair.

Er zijn heel veel varianten van het balspel, gaande van het “gaaibollen” in het kleine dorpscafé tot de “bowling” in grote, gespecialiseerde zalen. We houden het hier bij het volksspel die in destijds in Dudzele zeer veel vrienden bij mekaar bracht. De gouden tijden voor het bolspel begonnen rond 1850. Onder invloed van de industrialisatie steeg de werkdruk en werd ook de behoefte aan vrije tijd groter. Herbergiers speelden daar handig op in door in hun cafés de mogelijkheden te voorzien voor actieve ontspanning. Bolbanen waren dan ook erg in trek. In de zomer kon er in openlucht gespeeld worden, op een baan naast de herberg. ’s Winters werden binnen andere varianten van het spel gespeeld, naargelang de beschikbare plaats.

De bolbaan voor buiten bestond meestal uit een stel houten planken die achter mekaar op een zo effen mogelijke vloer of plein werden gelegd. De lengte varieerde van 10 tot 20 meter. Het laatste deel bestond uit een oplopende plankenvloer met op het einde blokken op een scharnier, die met een bol konden worden omver gespeeld. Deze blokken waren genummerd volgens “waarde”. Achter de baan stond een scherm van doeken om de bollen tegen te houden. Een spelletje was ten einde als alle blokken omver waren geworpen, en een match bestond uit meerdere spelletjes (varieerde). Zo speelden twee of meer ploegen tegen mekaar. In het geval van slecht weer of in de winter speelde men binnen, tenminste als men zo’n grote ruimte beschikbaar had. In het andere geval had men ook een oplossing: “trou-madame” men maakte in een plank “muishol”-achtige openingen, ook met een puntenaantal erboven, en daarin moest men dan de bal rollen.

Met de opkomst van de televisie is de interesse voor deze café-sport gevoelig verminderd en op vele plaatsen zelfs verdwenen.Er waren verscheiden varianten van het bollen, zoals het gaaibollen (naar een “gaai” of een ander voorwerp), het krulbollen ( naar kegels,waarbij de bol een boogvormige baan beschreef) en het stakebollen (naar een staak of paal). Eigenlijk waren de varianten eindeloos, maar het principe bleef: met een bol een ander voorwerp raken. Het spreekt vanzelf dat de verenigingen bestonden uit allemaal vrienden, de ene bracht de andere mee en regelmatig kwam men samen om te spelen, een glaasje te drinken en om “leute” te maken. Zelfs al ging het er tijdens de wedstrijden ernstig aan toe, men bleef vrienden en maakte er telkens enige bij.

De gaaiboldersmaatschappij “Willen is Kunnen” werd opricht in 1926 met als standplaats café “de Meermin” (bij Theofiel Boi) , ook “de Wissel” genoemd, heden Westkapelse Steenweg 74.

Strubbe Hans, conservator (hans@degroenetente.be)
Tekst: Danneels Karel